 |
Մովսես Խորենացի` Պատմություն ՀայոցՄովսես Խորենացին ի սկզբանե հանդես է գալիս որպես թագավորության վերականգնման գաղափարախոս։ Նա մերօրյա գիտնականի չափանիշներով բարձր մակարդակի աշխատանք է կատարում՝ քննական մոտեցմամբ գրելով իր աշխատությունը։ Խորենացու Հայոց Պատմությունը ոչ թե պարզապես մի ազգի պատմություն է, այլ պատմություն, որի առանցքում թագավորությունն է։ Այսինքն՝ գրքի նպատակակետը Հայոց թագավորության վերականգնումն է։ |
 |
Հայրենիքի համար նահատակությունը՝ իբրև սրբադասման հիմքՀայ Առաքելական Եկեղեցին դեռևս 4-րդ դարում հայրենիքի համար նահատակությունը համարում էր սրբազան արարք։ Այսինքն՝ քրիստոնեությունը ամրագրում է, որ հայրենիքը սրբազան կենսատարածք է։ Գրիգոր Լուսավորչի որդին՝ Վրթանեսն է առաջինը սահմանել կանոն, որով հայրենիքի համար նահատակությունը հավասարեցվել է հավատի համար նահատակության։ |
 |
Մեր ինքնության ճարտարապետները՝ Մեսրոպ Մաշտոց և Սահակ ՊարթևՎանի թագավորության ժամանակ մենք ունեցել ենք տեղական գրային համակարգ, որն իր բնույթով գաղափարագիր էր։ Դրան զուգահեռ ՔԱ 4-րդ դարից սկսած Հայաստանում արմատացած էր հունարեն այբուբենի կիրառությունը։ Այսինքն՝ մենք ունեցել ենք գրեր, բայց երբեք չենք հասել տեղական այբուբենի ստեղծմանը։ Մեսրոպ Մաշտոցի գործը բացառիկ է պատմական տեսանկյունից՝ նա ստեղծեց այբբենական համակարգ։ |
 |
Քրիստոնեական եկեղեցու ձևավորման ընթացքը, Տիեզերական ժողովները և վաղ միջնադարի շրջանըՔրիստոնեության ընդունումից հետո Հայաստանում ձևավորվում է 36 եպիսկոպոսություն, որոնցից 12-ը եղել են նախկին քրմական դասի ներկայացուցիչներ։ Այսինքն՝ տեղի է ունեցել ինտեգրացիա՝ նախաքրիստոնեական և քրիստոնեական շրջանի հաշտեցում։ Բացի այդ՝ տարբեր ազգային սովորույթներ ստանում են քրիստոնեական իմաստավորում։ Ի տարբերություն եվրոպացիների, որոնք նախաքրիստոնեական շրջանը մերժեցին, հայ ժողովուրդը վերաիմաստավորեց այն։ |
 |
Հայոց եկեղեցու պատմական առաքելությունըՀայ Առաքելական Եկեղեցին պատմության մեջ ունեցել է յուրահատուկ առաքելություն։ Հայոց պետականության շրջանում եղել է կարևոր պատվար։ Պետականության կորստից հետո եկեղեցին անցել է փորձություններով՝ իր վրա վերցնելով լրացուցիչ պարտականություններ, որոնք ուղղակիորեն կապ չունեն եկեղեցու առաքելության հետ։ Միջնադարում հենց Առաքելական եկեղեցին է իր վրա վերցրել հայ ժողովրդի լուսավորության, ավելի ուշ՝ մոդեռնիզացիայի խնդիրները՝ գրերի գյուտ, տպագրություն, պարբերական մամուլ, իգական դպրոց և այլն։ |