Մեկ պատմվածքի շուրջ. Լևոն Բաշալյան, «Կաղանդ»


Սուրբ Ծննդյան կամ «կաղանդային» պատմվածքները մինչև 20-րդ դարի 10-ական թվականները սիրված ու տարածված էին արևմտահայ իրականության մեջ: Նորավիպագրությունը յուրաքանչյուր նոր տարի սկսում էր «կաղանդային» նովելներով: Ժամանակի մամուլում տպագրվող տարվա առաջին գործերը, տոների խորհուրդներին համապատասխան, արծարծում էին բարեգթության, կարեկցանքի, եղբայրասիրության, խեղճերի և ճնշվածների նկատմամբ գթասրտության, զղջումի և դարձի, նոր սկզբի ու կյանքի նորոգության, նաև ազգային թեմաներ: Այդպիսի մի գողտրիկ պատմվածք է Լևոն Բաշալյանի «Կաղանդը»: Պատմվածքը քննարկում են գրականագետներ Հայկ Համբարձումյանը և Արքմենիկ Նիկողոսյանը:

«Նարեկի» արդիականությունը


Ինչո՞վ է արդիական «Նարեկն», ինչո՞վ կարող է այն այսօր օգնել մեր ժողովրդին ու ամբողջ աշխարհի քրիստոնյաներին, կյանքի ի՞նչ ճանապարհներ է մատնանշում միջնադարում գրված «Մատյանը ողբերգությանը»։ Զրուցում են գրականագետներ Հայկ Համբարձումյանը, Արքմենիկ Նիկողոսյանը և նարեկացիագետ Արուսյակ Թամրազյանը:

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս ստեղծվեց «Նարեկը»


Ս. Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգութեան» երկը դարեր շարունակ եղել և մնում է պաշտամունքի և ուսումնասիրության առարկա։ «Նարեկն» ինքնատիպ ու բացառիկ ստեղծագործություն է։ Ո՞ր միջավայրում և ինչպե՞ս ծնվեց այս ֆենոմենը, որո՞նք էին «Նարեկի» ստեղծման նպատակները և արդիակա՞ն են դրանք այսօր։ Զրուցում են գրականագետներ Հայկ Համբարձումյանը, Արքմենիկ Նիկողոսյանը և նարեկացիագետ Արուսյակ Թամրազյանը:

Հրաչյա Թամրազյանի զվարթ գիտությունը


Լրացավ Հրաչյա Թամրազյանի ծննդյան 70-ամյակը: Սիրված բանաստեղծի գործերն իրենց յուրահատուկ տոնայնությամբ ու ձևաբովանդակային յուրահատկություններով առանձնանում են հայ արդի պոեզիայում: Բանաստեղծություններին իրենց հիմնական մոտիվներով կարծես թե վերացարկված են իրականությունից, սակայն ուշադիր ընթերցմամբ դրանք այժմեական են թվում միշտ: Հր. Թամրազյանի ստեղծագործության առանձնահատկությունների շուրջ զրուցում են գրականագետներ Հայկ Համբարձումյանը, Արքմենիկ Նիկողոսյանը և Արմեն Ավանեսյանը:

Դերենիկ Դեմիրճյանի հայը


Դերենիկ Դեմիրճյանի «Հայը» էսսեն առաջին անգամ հրապարակվել է 1920 թ. մամուլում: Հետագայում ընդգրկվել է հեղինակի Երկերի 14-րդ հատորում, սակայն «մկրատված»։ Էսսեն թեմատիկ առումով ու տոնայնությամբ տարբերվում է Դեմիրճյանի մյուս գործերից և բազմաթիվ հարցեր է առաջացնում։ «Զուգահեռ ընթերցումներ»-ում «Հայը» էսսեն քննարկում են գրականագետներ Հայկ Համբարձումյանը և Արքմենիկ Նիկողոսյանը:

Մեկ պատմվածքի շուրջ. Սուսաննա Հարությունյան, «Էգ քամիների ոռնոցը»


Արձակագիր Սուսաննա Հարությունյանի վեպերը, վիպակներն ու պատմվածքներն ուշագրավ են արծարծած թեմաներով, ոչ այդքան «կանացի» հայացքով, կերպարակերտման հոգեբանական նրբություններով։ Ս. Հարությունյանի «Էգ քամիների ոռնոցը» պատմվածքը «Զուգահեռ ընթերցումներ»-ում քննարկում են գրականագետներ Հայկ Համբարձումյանը և Արքմենիկ Նիկողոսյանը:

Ավետիք Իսահակյանի պատմվածքները. հուշագի՞ր, թե՞ արձակագիր


Ավետիք Իսահակյանը թեև առավել հայտնի է որպես բանաստեղծ, սակայն հեղինակել է նաև պատմվածքներ, որոնք հայ արձակի ինքնատիպ նմուշներ են։ Դրանք մեծ մասամբ ինքնակենսագրական բնույթ ունեն և կարող են հուշագրական կոչվել։ Ինչպե՞ս են Ավ. Իսահակյանի պատմվածքներում համատեղվում հուշն ու հորինվածքը, ինչու՞ է հեղինակը տարբեր հնարանքներով իրեն հեռացնում պատումից։ Այս հարցերը «Զուգահեռ ընթերցումներում» քննարկում են գրականագետներ Հայկ Համբարձումյանը և Արքմենիկ Նիկողոսյանը:

Ո՞վ է Սարոյանի հայ մուկը


Վիլյամ Սարոյանի արձակում շատ են հայ հերոսները։ Նրանք մի քիչ ծուռ են, միամիտ, կամային ու համառ։ Նրանք կարծես փորձում են ինտեգրվել ամերիկյան հասարակությանը, սակայն մշտապես մնում են տարբեր։ Կարծես ամերիկացի են, սակայն կապված են իրենց արմատներին, ինչպես ինքը՝ Սարոյանը։ Ինչպե՞ս է մեծ արձակագիրը լուծում այս երկվությունը, ո՞վ է հայն ըստ Սարոյանի և ի՞նչ հարաբերություններ ունի աշխարհի հետ։ Այս հարցերը «Զուգահեռ ընթերցումներ»-ում քննարկում են գրականագետներ Հայկ Համբարձումյանը և Արքմենիկ Նիկողոսյանը:

Մեկ պատմվածքի շուրջ. Հովհաննես Երանյան, «Խարխափումներ»


Հովհաննես Երանյանի «Խարխափումներ» պատմվածքը արձակագրի ամենահայտնի գործերից է: Մահվան ու կյանքի, մեղքի ու հատուցման, ծնողի ու զավակի հարաբերությունների մասին պատմող այս գործը նուրբ հոգեբանական գծերով բացահայտում է ցավի առջև կանգնած մարդու ողբերգությունը: Պատմվքծը «Զուգահեռ ընթերցումներ»-ում քննարկում են գրականագետներ Հայկ Համբարձումյանը և Արքմենիկ Նիկողոսյանը:

Ծիրանի փողի ժառանգորդները


Ակսել Բակունցի «Ծիրանի փողը» պատմվածքի հերոս Հազրոն իր ծիրանի փողը փոխանցում է թոռանը: Այս դրվագը կարելի է ընկալել նաև որպես բակունցյան պատգամ՝ պատմվածքի թեման ու գաղափարները փոխանցել եկող գրողներին: Արդեն 1950-ական թվականներից Էրգրի թեման սկսեց ավելի հաճախ արծարծվել մեր գրականության մեջ: Ինչպե՞ս էր իրացվում այդ թեման, ի՞նչ շեշտադրումներ էին կարևորվում, ի՞նչ կերպարներ էին առանձնացվում: Այս հարցերի շուրջ «Զուգահեռ ընթերցումներ»-ում զրուցում են գրականագետներ Հայկ Համբարձումյանը և Արքմենիկ Նիկողոսյանը:

Կոստան Զարյանի «Արարատյան մարդը»


Կոստան Զարյանն իր «Հայության կոչումը» էսսեում, ապա նաև «Անցորդը և իր ճամփան» վեպում, խոսելով Հայաստանի և հայ ժողովրդի մասին, իր պատկերացրած հային անվանում է «Արարատյան մարդ»: Ի՞նչ է հասկանում գրողն այս բնութագրման տակ, ո՞վ է Կոստան Զարյանի հայը: Զրուցում են գրականագետներ Հայկ Համբարձումյանը և Արքմենիկ Նիկողոսյանը:

Մեկ պատմվածքի շուրջ․ Վիգեն Խեչումյան, «Ցայգածաղիկ»


Խորհրդահայ արձակի ամենաինքնատիպ հեղինակներից մեկի՝ Վիգեն Խեչումյանի «Ցայգածաղիկ» պատմվածքը մի յուրահատուկ ճանապարհորդություն է դեպի միջնադար, առնչություն հայկական ձեռագրական հիանալի ժառանգության, մասնավորապես, բժշկագիտական մատյանների հետ։ Միաժամանակ այն նրբորեն հյուսված սիրո պատմություն է, որը հետաքրքիր ու արդիական է բոլոր ժամանակներում։ «Զուգահեռ ընթերցումներ»-ում «Ցայգածաղիկ» պատմվածքը քննարկում են գրականագետներ Հայկ Համբարձումյանը և Արքմենիկ Նիկողոսյանը: